Szukasz psychologa pracy lub sportu w Poznaniu? Nasza pomoc jest warta odwiedzenia gabinetu.

Słowo jako bodziec i reakcja

Słowo jako bodziec i reakcja posiada dzięki swemu znaczeniu charakter uogólniony. We wczesnych okresach rozwojowych generalizacja i różnicowanie zachodzi głównie ze względu na cechy dźwiękowe słów, później zaś pierwszoplanowe stają się ich cechy znaczeniowe: podobieństwo dźwiękowe odgrywa coraz mniejszą rolę. Uogólniającą i jednocześnie zmieniającą się pod względem zakresu rolę słowa jako bodźca można łatwo prześledzić w warunkach eksperymentalnych. Wytworzono, na przykład, u dziecka pokarmowy odruch warunkowy na nazwy pięciu ptaków: sowa. wrona, kura, orzeł, czajka. Keakcję warunkową wywoływało wówczas również słowo „ptak”, podczas gdy słowo „wróbel” było odróżnicowywane. Wystarczyło jednak wzmocnienie słowa „wróbel”, by i nazwy innych ptaków wywoływały pobudzeniową reakcję warunkową. Początkowo słowo „ptak” wywoływało reakcję warunkową jako uogólnienie nazw’ pięciu ptaków, na które wytworzono odruch. Przez wzmocnienie słowa „wróbel” zakres uogólnienia uległ znacznemu rozszerzeniu obejmując nazwy wszystkich ptaków (Krasnogorski, 1954). Na uwagę zasługuje fakt, że uogólnianie tego rodzaju może zajść również i w tych przypadkach, gdy słowo uogólniające nie jest w ogóle stosowane jako bodziec. Tak np. po wytworzeniu u dziecka pobudzeniowego odruchu warunkowego na słowo „wrona” i odróżnicowaniu słowa „rumianek”, nazwy innych ptaków wywoływały reakcję pobudzeniową, nazwy innych kwiatów – reakcję hamulcową, chociaż słowa „ptak” 1 „kwiat” nie były w ogóle stosowane (Krasnogorski, 1954).

Mechanizmy związków czasowych powstających przy współudziale słowa

Uogólnienia mogą być różnego rodzaju i stopnia: zdarza się, że jedne i te same bodźce wywołują różne reakcje, zależnie od ulegającego zmianie aktualnego stosunku bodźców do rzeczywistości. Na przykład w doświadczeniu z 2 stycznia dziecko, reagując dodatnio na sformułowania prawidłowe (odpowiadające rzeczywistości) i ujemnie na sformułowania nieprawidłowe (nie odpowiadające rzeczywistości), ujawniało reakcję pobudzeniową na słowa: „dzisiaj jest 2 stycznia” i hamulcową na słowa: „dzisiaj jest 3 stycznia”. Następnego dnia te same słowa wywoływały reakcje odmienne. Sformułowanie: „dzisiaj jest 2 stycznia” wywoływało reakcję hamulcową, słowa: „dzisiaj jest 3 stycznia” – reakcję pobudzeniową. Słowa użyte jako bodźce nie uległy zmianie, zmienił się jednak ich stosunek do rzeczywistości i to zadecydowało o zmianie reakcji (Krasnogorski, 1958).

W ogóle reakcje na bodźce słowne’ odznaczają się dużą, wzrastającą z wiekiem plastycznością. Mechanizm ich powstawania tylko w początkowych stadiach rozwojowych dziecka zbliżony jest do tego, jaki charakteryzuje poziom pierwszego układu sygnałów. Związki czasowe wytwarzają się dzięki uogólnieniom słownym w sposób nagły. Dużą i wzrastającą z wiekiem rolę odgrywa przy ich wytwarzaniu instrukcja. Wykorzystane zostają dawne doświadczenia, które wraz z bezpośrednią sytuacją bodźcową decydują o rodzaju i sile reakcji.

Mechanizmy związków czasowych powstających przy współudziale słowa, niewątpliwie bardzo złożone i skomplikowane, poznane zostały dotychczas w niewielkiej jeszcze mierze, mimo że zainteresowanie nimi jako związkami specyficznie ludzkimi jest bardzo duże.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.