Szukasz psychologa pracy lub sportu w Poznaniu? Nasza pomoc jest warta odwiedzenia gabinetu.

Rozwój a regresja w teorii Junga

Zmiany osobowości mogą mieć zarówno charakter rozwoju wzbogacającego osobowość, jak i regresji, cofania się w rozwoju. Rozwój – według Junga – polega na tym, iż świadome ego w sposób zadowalający przystosowuje się zarówno do wymogów środowiska zewnętrznego, jak i do potrzeb wypływających z nieświadomości. Jeśli rozwój przebiega prawidłowo, przeciwstawne siły zostają scalone i procesy psychiczne są zharmonizowane i skoordynowane.

Jeśli ten zmierzający do doskonalenia osobowości rozwój napotka przeszkody, libido nie jest w stanie zaangażować się w wartości ekstrawertywne, ukierunkowane na środowisko zewnętrzne. W rezultacie libido ulega regresji, cofnięciu się do nieświadomości i angażuje się w wartości introwertywne. Obiektywne wartości ego przekształcają się w wartości subiektywne. Regresja jest zatem przeciwieństwem rozwoju wzbogacającego osobowość.

Jung sądzi jednak, iż regresywne przemieszczenie energii niekoniecznie musi mieć stały negatywny wpływ na przystosowanie. Regresja może czasami dopomóc ego w przezwyciężeniu przeszkód i umożliwić dalszy rozwój osobowości. Libido, cofając się do nieświadomości, może czerpać wiedzę i mądrość zdobyte w przeszłości zarówno indywidualnej (zawarte w nieświadomości osobowej), jak i gatunkowej (magazynowane w nieświadomości zbiorowej). Wiedza ta, zwykle przez ego pomijana lub wypierana, odkryta w nieświadomości dzięki regresji, może umożliwić jednostce przezwyciężenie przeszkód i dalszy rozwój. Ludzie powinni zwracać szczególną uwagę na swoje sny, w nich bowiem przejawiają się ważne treści nieświadome. Jung traktuje sny jako drogowskazy wskazujące drogę rozwoju potencjalnych możliwości jednostki.

Współzależność między progresją a regresją ilustruje taki oto typowy przykład. Młody człowiek, który uniezależnił się od swoich rodziców, spotyka na swej drodze przeszkody nie do przezwyciężenia. Liczy na radę i zachętę ze strony rodziców. W rzeczywistości może on nie powracać do rodziców w sensie dosłownym, lecz jego libido ulega regresji i w nieświadomości ożywają istniejące tam wyobrażenia rodziców. Wyobrażenia te mogą mu dostarczyć wiedzy i zachęty, których potrzebuje, by przezwyciężyć napotkane przeszkody.

Teoria Junga opiera się na założeniu, iż celem czy kierunkiem rozwoju osobowości jest jej stabilna jedność. Ludzie rodząc się stanowią niezróżnicowaną całość, która właśnie podlega rozwojowi. Ostatecznym celem rozwoju jest samourzeczywistnienie. Aby cel ten osiągnąć, poszczególne struktury osobowości muszą się w pełni zróżnicować i rozwinąć. Jeśli jakaś część osobowości zostaje w rozwoju pominięta lub rozwija się słabiej, to zaczyna ona działać jako źródło oporu, usiłując przechwytywać energię od bardziej rozwiniętych struktur. Jeśli w osobowości powstanie zbyt wiele źródeł oporu i konfliktów, jednostka staje się neurotyczna. Sytuacja taka powstaje wtedy, gdy archetypy nie mogą być wyrażone za pośrednictwem świadomego ego lub kiedy persona staje się tak rozbudowana i silna, iż tłumi całą pozostałą część osobowości. Podobnie mężczyzna, który nie pozwala sobie na zaspokojenie kobiecych impulsów swej animy, i kobieta, która tłumi swe męskie skłonności, narażają się na kłopoty i konflikty. Stłumione impulsy animy czy animusa wyrażają się bowiem wtedy w sposób irracjonalny. Aby osobowość była zdrowa i zintegrowana, każdy jej system musi się w pełni zróżnicować, rozwinąć i znaleźć swój wyraz. Rozwój i zróżnicowanie poszczególnych struktur odbywają się w drodze procesu określanego jako proces indywiduacji (Jung, 1939, 1950).

Funkcja transcendentna odpowiada za ponowną integrację struktur, które w procesie indywiduacji zostały zróżnicowane (Jung, 1916b). Funkcja ta umożliwia zjednoczenie wszystkich przeciwstawnych dążeń poszczególnych struktur i osiągnięcie przez osobowość idealnego celu, jakim jest doskonała pełna „jedność” (czyli jaźń). Umożliwia ujawnienie istotnej natury jednostki i „urzeczywistnienie tej osobowości, która pierwotnie zawarta była w plazmie zarodkowej embrionu, we wszelkich jej aspektach: ustanowienie i rozwinięcie pierwotnej potencjalnej całości” (Jung, 1943, s. 108). Mimo że inne siły osobowości, szczególnie zaś wypieranie, mogą się przeciwstawiać funkcji transcendentnej, to zawsze jednak przejawia się dążenie do rozwoju jedności i całości osobowości. Jeśli dążenie to nie może być realizowane na poziomie świadomości, wyraża się ono w sposób nieświadomy poprzez sny, mity lub inne wyobrażenia symboliczne. Jednym z tych symboli, pojawiających się zwykle w mitach, snach, architekturze, religii i sztuce, jest symbol mandali. Słowo mandala oznacza w sanskrycie koło. Jung przeprowadził wyczerpujące studium mandali jako idealnego symbolu pełnej jedności i całości, występującego zarówno w religiach Wschodu, jak i Zachodu.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.