Szukasz psychologa pracy lub sportu w Poznaniu? Nasza pomoc jest warta odwiedzenia gabinetu.

PSYCHOSPOŁECZNA TEORIA ROZWOJU

Jak już wspomnieliśmy, według teorii Eriksona, rozwój przebiega stadiami-wyróżnił ich osiem. Pierwsze cztery stadia występują w niemowlęctwie i dzieciństwie, piąte stadium w okresie dojrzewania, a ostatnie trzy – w wieku dojrzałym ze starością włącznie. W swych pracach Erikson kładzie szczególny nacisk na okres dojrzewania, ponieważ wówczas dokonuje się przejście od dzieciństwa do wieku dojrzałego. To, co dzieje się w tym stadium, ma ogromne znaczenie dla osobowości człowieka dorosłego. Tożsamość (identity), kryzysy tożsamości (identity crises) oraz pomieszanie tożsamości (identity confusion) to niewątpliwie najbardziej znane pojęcia wprowadzone przez Eriksona.

Należy zwrócić uwagę na to, że kolejne stadia nie następują po sobie według jakiegoś ściśle określonego rozkładu czasowego. Erikson sądzi, że każde dziecko ma własny „rozkład”, a zatem dokładne określanie czasu trwania każdego stadium byłoby mylące. Ponadto nie jest tak, że dane stadium mija bez śladu. Przeciwnie, każde stadium przyczynia się do ukształtowania całej osobowości. Według słów Eriksona „wszystko, co się rozwija, ma podłoże, i z tego podłoża wyłaniają się poszczególne części, przy czym każda część ma swój czas szczególnej dominacji, dopóki nie wyłonią się wszystkie części, tworząc funkcjonalną całość (1968, s. 92). Jest to zasada epigenetyczna (termin zapożyczony z embriologii).

Aby przedstawić tu osiem stadiów rozwoju psychospołecznego, zestawiliśmy materiał zaczerpnięty z czterech źródeł, jednocześnie parafrazując go nieco. W Child- hood and Society (1950, 1963), a później w Identity: Youth and Crisis (1968 Tożsamość: młodość a kryzys) Erikson opisuje te stadia w kategoriach podstawowej jakości ego (ego quality), która wyłania się w czasie trwania każdego stadium. W Insight and Responsibility (1964 – Wgląd i odpowiedzialność) omawia cnoty (virtues), czyli silne strony ego, które pojawiają się w kolejnych stadiach. W swej najnowszej książce Toys and Reasons (1976 – Zabawki i racje) Erikson opisuje rytualizacje (ritualizations) specyficzne dla każdego stadium. Przez rytualizację Erikson rozumie zabawowy, a jednak kulturowo ukształtowany sposób robienia czy doświadczania czegoś w codziennych wzajemnych kontaktach ludzi. Podstawowym celem tych rytualizacji jest przekształcanie dojrzewającej jednostki w efektywnego i bliskiego innym członka społeczeństwa. Niestety rytualizacje mogą stać się sztywne i wypaczone, przekształcając się w rytualizmy.

Najwcześniejsza podstawowa ufność zostaje ukształtowana w stadium oralno-sen- sorycznym, a niemowlę przejawia ją w ten sposób, że potrafi spokojnie, bez napięcia spać, przyjmować pokarm i wydalać. Każdego dnia, w miarę jak zwiększa się liczba godzin czuwania, niemowlę zapoznaje się coraz lepiej z różnymi doświadczeniami zmysłowymi, a tym znajomym doznaniom towarzyszy dobre samopoczucie. Niemowlę zaczyna rozpoznawać przyjemne sytuacje i ludzi, którzy są ich przyczyną. Dzięki takiemu bliskiemu zapoznaniu się z osobą matki, zażyłości z nią i zaufaniu do niej, niemowlę osiąga stan akceptacji, w którym osoba ta może być przez jakiś czas nieobecna. To osiągnięcie społeczne niemowlęcia, jedno z pierwszych w jego życiu, możliwe jest dzięki temu, że rozwija się w nim wewnętrzna pewność i ufność, którą matka odwzajemnia. Ustalone, powtarzające się codziennie w tych samych porach czynności, konsekwencja i ciągłość cechujące środowisko dziecka zapewniają najwcześniejszą podstawę poczucia tożsamości psychospołecznej. Dzięki ciągłości doświadczeń z dorosłymi niemowlę uczy się polegać na nich i ufać im: lecz chyba jeszcze ważniejsze jest to, że uczy się ono ufać sobie samemu. Taka pewność siebie musi wziąć górę nad negatywnym odpowiednikiem podstawowej ufności – mianowicie nad podstawową nieufnością, która w zasadzie jest niezbędna dla ludzkiego rozwoju.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.