Kazimierz Obuchowski i jego przykład

Po drugie, struktury poznawcze można scharakteryzować z punktu widzenia ich abstrakcyjności-konkretności. Rola tego aspektu jest coraz częściej podkreślana przez współczesnych psychologów. Człowiek, którego struktury poznawcze cechuje wysoki stopień konkretności, ujmuje świat jako ciąg spostrzeganych przedmiotów: nie umie tworzyć pojęć o najwyższym stopniu ogólności.

Kazimierz Obuchowski podaje ciekawy przykład oligofrenika, który przeciwstawiał się włączeniu pojęcia „radia” i „gazety” do wspólnej kategorii „środków masowego przekazu” argumentując, że „w radio mówią, a w gazecie jest zapisane”8. U takich jednostek struktury poznawcze stanowią system liniowy. Przeciwnie, człowiek, którego struktury są w wysokim stopniu abstrakcyjne, zdolny jest stworzyć sobie system o wzrastającym stopniu ogólności, czyli system hierarchiczny. W toku myślenia i działania odrywa się on od konkretnej rzeczywistości i manipuluje ogólnymi pojęciami. Struktury bardziej abstrakcyjne zwiększają orientację jednostki, umożliwiają rozwiązywanie teoretycznych problemów, z jakimi spotyka się naukowiec czy polityk, i uniezależniają człowieka od zewnętrznej kontroli. Są to dostateczne powody, aby kształtować w procesie wychowania struktury poznawcze o znacznym stopniu abstrakcyjności.

Po trzecie, system struktur poznawczych można scharakteryzować z punktu widzenia jego otwartości. We wszystkich swoich pracach naukowych podkreślałem, że jest to jedna z najważniejszych cech formalnych doświadczenia jednostki. Nie sądzę jednak, abym zdołał wszystkich przekonać. Cóż to znaczy, że struktury poznawcze są zamknięte lub otwarte? Nie wchodząc w szczegółowe rozważania akademickie, można powiedzieć, że są one zamknięte, gdy człowiek nie zmienia swoich przekonań i poglądów pod wpływem nowych informacji, gdy kanał między środowiskiem a osobowością zostaje zablokowany. Bóg jeden wie, ile podjęto błędnych decyzji ekonomicznych, ile istnieje ofiar systemu szkolnego i ile zmarnowano energii ludzkiej tylko dlatego, że politycy, ekonomiści czy pedagogowie nie modyfikowali swojej wiedzy pod naporem nowych faktów, że system ich przekonań był szczelnie zamknięty. Przeciwnie, struktury poznawcze można nazwać otwartymi, gdy ulegają one zmianom pod wpływem nowych informacji, gdy człowiek zmienia przekonania i wyobrażenie o świecie oraz o sobie w miarę poznawania rzeczywistości. Takie otwarte spojrzenie na świat ułatwia przystosowanie się oraz bardziej plastyczne i giętkie działanie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *