Szukasz psychologa pracy lub sportu w Poznaniu? Nasza pomoc jest warta odwiedzenia gabinetu.

Analiza biologicznej i psychologicznej funkcji siły układu nerwowego

Wątpliwe, czy można obecnie wysunąć jako tako uzasadnione twierdzenie, które likwidowałoby wszelkie sprzeczności. W formie hipotezy pragniemy wskazać przynajmniej niektóre możliwe kierunki poszukiwań.

Dalekie od wyczerpania są, jak się nam wydaje, badania dotyczące takich zagadnień, jak analiza biologicznej i psychologicznej funkcji siły układu nerwowego, charakterystyka jej istoty w ramach pewnych najbardziej ogólnych pojęć psychologicznych, a być może i cybernetycznych.

Przy omawianiu problemów temperamentu wypowiedzieliśmy w swoim czasie twierdzenie, że z siłą pobudzenia wiążą się właściwości odzwierciedlenia takiej ogólnej cechy bodźców, jak ich wielkość, intensywność (Palej, Pszenicznow, 1955). Zabezpieczenie adekwatności reakcji organizmu do intensywności obiektywnych oddziaływań jest istotnie funkcją siły układu nerwowego. W realnym procesie wzajemnego oddziaływania organizmu ze środowiskiem, organizm styka się z różnymi konkretnymi znaczeniami parametru siły bodźców i powinien go w mniejszej lub większej mierze uwzględniać („prawo siły”). Należy jednak przy tym mieć na względzie fakt, że różne stopnie siły zjawisk zachodzących w środowisku cechuje różne prawdopodobieństwo wystąpienia. Jedne z nich (najprawdopodobniej jakieś średnie wartości) spotykane są częściej, inne (np. bardzo wysokie) – rzadziej. Ta charakterystyka prawdopodobieństwa różnej intensywności oddziaływań zewnętrznych, z którymi styka się dany organizm, powinna być także „policzona na rachunek” siły układu nerwowego. W ostatecznym rozrachunku znaczenie jej polega na „sumarycznym” efekcie reagowania odpowiednio do intensywności bodźców.

Analiza biologicznej i psychologicznej funkcji siły układu nerwowego cz. II

Czy nie są z tym związane także różnorodne indywidualno- -typologiczne warianty przystosowania, np. bardziej „ekonomiczny”, nacelowany na szczególnie pełne zabezpieczenie adekwatno- ści reakcji, na najczęstsze, najbardziej prawdopodobne intensywności bodźców, ze szkodą dla mniej prawdopodobnych? Czy ten wariant przystosowania nie okazuje się charakterystyczny dla typu „słabego”, w odróżnieniu od dużych możliwości w tym zakresie typu „silnego”? Z punktu widzenia fenomenologicznego różnice w przystosowaniu się między „silnymi” i „słabymi” być może wyrażają się w niejednakowym zróżnicowaniu zachowań się i charakterystyk psychologicznych „silnych” i „słabych”: większym u „silnych” i mniejszym u „słabych”.

Jeśli chodzi o właściwą interpretację fizjologiczną, to owocne wydają się próby W. S. Mierlina i jego współpracowników (Tipo- łogiczeskije issledowanija… 1966) wykorzystania w tym celu danych szkoły Wwiiedenskiego-Uchtomskiego. Są podstawy do tego, aby przypuszczać, że istnieją związki między siłą układu nerwowego w zakresie pobudzenia a labilnością fizjologiczną. Należy jednak przy tym mieć na uwadze złożone, nieprostoliniowe zależności pomiędzy labilnością i innymi parametrami tkanki nerwowej. N. W. Golikow (1966) wykazał, że największą pobudliwość i reaktywność komórek nerwowych obserwuje się przy określonym poziomie ich labilności, ale zmniejsza się ona zarówno przy podwyższeniu, jak i przy dalszym obniżeniu labilności.

Widać wyraźnie, że odpowiednio do charakteru krzywej (patrz ryc. 2) równie niskim wartościom pobudliwości (wysoki próg) odpowiadają wyraźnie różne stopnie labilności – zarówno bardzo niskie, jak i bardzo wysokie. Przy tym dla wysokich wartości reaktywności komórek nerwowych charakterystyczne są bardziej jednorodne, średnie wskaźniki labilności.

Próba eksperymentalnej charakterystyki psychofizjologicznej typów temperamentu

Oczywiście pojęcie pobudliwości w tym znaczeniu, w jakim używa go Golikow, jest zbliżone do pojęcia wrażliwości. Przedstawione w tej sytuacji fakty można by uważać za pośredni argument na rzecz wyżej wskazanej hipotezy: 1) o dodatniej zależności stopnia psychologicznych i neurofizjologicznych cech od siły pobudzenia i 2) o związku siły z labilnością.

Podstawą tych zależności na poziomie neuronowym wydaje się fakt niejednorodności, zróżnicowania neuronów korowych z punktu widzenia ich właściwości (zob. np. dane Junga i Baum- gartenera, 1964 – dotyczące 5 typów neuronów, wyniki otrzymane przez Sokołowa i jego współpracowników – Sokołow, 1966, Daniłowa, 1966 – i inne).

Wynika z nich, że przy wyjaśnieniu istoty i przejawów takich integralnych cech czynności nerwowej, jak podstawowe właściwości układu nerwowego, nie należy ograniczać się do charakterystyki oddzielnego neuronu jako takiego. Należy wziąć pod uwagę statystyczną charakterystykę całokształtu neuronów.

Próba eksperymentalnej charakterystyki psychofizjologicznej niektórych typów temperamentu1 W badaniach nad typami układu nerwowego i ich związkiem z zachowaniem się coraz częściej pojawiają się tendencje do stosowania analizy czynnikowej, jak i innych wysublimowanych technik statystycznych. Przykładem tego może być praca W. W. Biełousa. Wyeksponowany w jego badaniach fakt, że te same właściwości osobowości mogą być uwarunkowane różnym układem cech temperamentalnych wydaje się istotny dla coraz bardziej popularnych badań nad związkiem między podstawowymi właściwościami układu nerwowego a szeregiem cech osobowości, m. in. takich jak ekstrawersja – introwersja czy poziom lęku.

Podobne Artykuły

Zostaw odpowiedź

Twoj adres e-mail nie bedzie opublikowany.